ਡਾ. ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫਲੇਮਨਬੌਮ ਦੁਆਰਾ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ: ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਫਾਰਮ ਤੋਂ
ਡਾ. ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫਲੇਮਨਬੌਮ ਦੁਆਰਾ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ: ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਫਾਰਮ ਤੋਂ
JUNE 2025
TEAM DAIRY GUARDIAN
ਇਹ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ ਡਾ. ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫਲੇਮਨਬੌਮ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਖੋਜ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਖਾਸ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਅਸਲ-ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣਾ ਹੈ।
ਮੱਧ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ, 'ਫਾਰਮ ਐਕਸ', ਪ੍ਰਤੀ ਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਉੱਚ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਰ ਸਾਲ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ (ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ) ਦੌਰਾਨ, ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 10% ਤੋਂ ਵੱਧ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ 50% ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਦਰ (Conception Rate - CR) ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ 20% ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੱਛੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ (calving interval) ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਗਰਮੀ ਦੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਾਸਟਾਈਟਿਸ (mastitis) ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਸਾਲ 2016 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ, 'ਫਾਰਮ ਐਕਸ' ਨੇ ਡਾ. ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫਲੇਮਨਬੌਮ ਦੀ "ਤੀਬਰ ਕੂਲਿੰਗ" ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੰਡਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿੱਲਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹਵਾ ਦੇਣ (forced ventilation) ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ।
- ਫਾਰਮ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਾਲੀਆਂ ਖੁਰਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਰਲਰ ਦੇ ਉਡੀਕ ਖੇਤਰਾਂ (holding areas) ਵਿੱਚ ਸੀਮਿੰਟ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਨਿਕਾਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੂਲਿੰਗ ਯਾਰਡ ਬਣਾਏ ਗਏ।
- ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 1.5 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾਈ 'ਤੇ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ ਲਗਾਏ ਗਏ। ਹਰੇਕ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ ਨੋਜ਼ਲ 120 ਲੀਟਰ/ਘੰਟਾ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ 1.5 ਮੀਟਰ ਰੱਖੀ ਗਈ।
- ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 20-25 ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਵਾਲੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੱਖੇ ਲਗਾਏ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 6 ਮੀਟਰ ਦੇ ਫਾਸਲੇ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਹਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹਰ ਗਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਹਵਾ ਮਿਲ ਸਕੇ।
- ਹਰੇਕ ਕੂਲਿੰਗ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ 30 ਮਿੰਟ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
- ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ 30 ਸੈਕਿੰਡ ਲਈ ਗਿੱਲਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ 4.5 ਮਿੰਟ ਲਈ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹਵਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
- ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 6 ਅਜਿਹੇ ਚੱਕਰ/ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁੱਲ 6 ਘੰਟੇ ਦੀ ਕੂਲਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਕਾਲੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਭਰ ਠੰਡਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਤੀਬਰ ਕੂਲਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸੁਧਾਰ ਦੇਖੇ ਗਏ:
ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਤਾਪਮਾਨ: ਇੰਟਰਾ-ਵੈਜਾਈਨਲ ਡਾਟਾ ਲੌਗਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ 6 ਘੰਟੇ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੂਲਿੰਗ ਨਾਲ ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਤਾਪਮਾਨ ਦਿਨ ਭਰ 102.2°F ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਰੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਥਰਮਲ ਆਰਾਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹੀਆਂ।
ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ:
- ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਆਈ। ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ 10% ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਪੱਧਰ ਦਾ ਲਗਭਗ 96% ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ।
- ਸਾਲਾਨਾ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 800 kg/ਗਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। (ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੀਬਰ ਕੂਲਿੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਉਤਪਾਦਨ 11,800 kg/ਸਾਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕੂਲਿੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦਾ 11,000 kg/ਸਾਲ ਸੀ)।
- ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਫਾਰਮ 'ਐਕਸ' ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਸਿਰਫ਼ 0.5 kg/ਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਰਹਿ ਗਈ (ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ 1.5% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ 3.5 kg/ਦਿਨ ਸੀ।
ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ:
ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਦਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਧਾਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਫਾਰਮ 'ਐਕਸ' ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਦਰ ਲਗਭਗ 50% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜੋ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਦਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ।ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ "ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ" ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਾਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਧੀ।
ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ:
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੂਲਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਲਾਗਤ ਲਗਭਗ ₹6000 ਪ੍ਰਤੀ ਗਾਂ/ਸਾਲ ਸੀ, ਪਰ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਫਾਰਮ 'ਐਕਸ' ਨੂੰ ਤੀਬਰ ਕੂਲਿੰਗ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ₹51,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਲਾਭ ਹੋਇਆ। ਨਿਵੇਸ਼ 'ਤੇ ਵਾਪਸੀ (ROI) ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਸੀ, ਕਈ ਸੌ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ।
'ਫਾਰਮ ਐਕਸ' ਦੀ ਇਹ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ ਡਾ. ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫਲੇਮਨਬੌਮ ਦੀ ਤੀਬਰ ਕੂਲਿੰਗ ਵਿਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਠੋਸ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੰਡਾ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।