ਡਾ. ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫਲੇਮਨਬੌਮ ਦੀਆਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ

ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸਾਡੀਆਂ ਦੁਧਾਰੂ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ 30°C ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਗਾਵਾਂ 'ਗਰਮੀ ਦੇ ਤਣਾਅ' (Heat Stress) ਵਿੱਚ ਆਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਣਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਆਰਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਡੇ ਫਾਰਮ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ, ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਪਸ਼ੂ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੱਲ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਡਾ. ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫਲੇਮਨਬੌਮ, ਦਾ ਨਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਡੇਅਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਆਓ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝੀਏ।

ਗਰਮੀ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਡਾ. ਫਲੇਮਨਬੌਮ ਦੀ ਖੋਜ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਦਾ ਤਣਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ:

• ਸਾਹ ਦੀ ਦਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ: ਗਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਸਕੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਉਸਦੀ ਬਹੁਤ ਊਰਜਾ ਖਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

• ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਕਮੀ: ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ ਘੱਟ ਚਾਰਾ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਫਾਈਬਰ ਵਾਲਾ ਚਾਰਾ) ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

• ਰੂਮੀਨੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਮੀ: ਚਾਰਾ ਘੱਟ ਖਾਣ ਕਾਰਨ ਉਗਾਲੀ (rumination) ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਚਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

• ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ: ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਵਾਧੂ ਊਰਜਾ ਕਾਰਨ, ਦੁੱਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਘੱਟ ਊਰਜਾ ਬਚਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ 10-25% ਤੱਕ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਫੈਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

• ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ: ਗਰਮੀ ਦੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਗਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ (ਹੀਟ) ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਅੰਡੇ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ, ਅਤੇ ਭਰੂਣ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਦਰ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਰੂਣ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ (embryonic mortality) ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

• ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਧਣਾ: ਗਰਮੀ ਦੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਲੰਗੜਾਪਣ, ਮਾਸਟਾਈਟਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਕਰਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਡਾ. ਫਲੇਮਨਬੌਮ ਦਾ "ਗਿੱਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹਵਾ ਦੇਣ" ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ

ਡਾ. ਫਲੇਮਨਬੌਮ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗਾਂ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਕੂਲਿੰਗ (Evaporative Cooling) ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ: ਗਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿੱਲਾ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਪੱਖੇ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸੁਕਾਓ।

ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ:

• ਗਿੱਲਾ ਕਰਨਾ (Wetting): ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਗਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਖੱਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿੱਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ, ਮੋਢਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁੱਲ੍ਹੇ ਨੂੰ, ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਿੱਧੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੂੰਦਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਨਾ ਬਣ ਜਾਣ ਅਤੇ ਗਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿੱਲਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਸ ਲਈ, ਮਿਸਟਿੰਗ ਨੋਜ਼ਲ (ਜੋ ਸਿਰਫ ਧੁੰਦ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ) ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵੈਟਿੰਗ ਨੋਜ਼ਲ (ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਛਿੜਕਦੀਆਂ ਹਨ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲ ਸਕੇ।

• ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹਵਾ ਦੇਣਾ (Forced Ventilation): ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗਿੱਲਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੱਖੇ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੱਖੇ ਗਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਗਿੱਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਭਾਫ਼ ਬਣਾ ਕੇ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਭਾਫ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਠੰਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ "ਲੁਪਤ ਗਰਮੀ" (latent heat of vaporization) ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ, ਜੋ ਗਰਮੀ ਦੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਕਨੀਕੀ ਪਹਿਲੂ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਸਲਾਹ:

ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ ਨੋਜ਼ਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ:

 - ਨੋਜ਼ਲ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਮੋਟੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ (ਲਗਭਗ 1-2 ਮਿਲੀਮੀਟਰ) ਛਿੜਕਣ। ਇਹ ਮਿਸਟਿੰਗ ਨੋਜ਼ਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਧੁੰਦ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਗਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

 - ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਇੰਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਿੱਠ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਢੱਕ ਸਕੇ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 20-40 PSI ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੂਲਿੰਗ ਚੱਕਰ ਦਾ ਸਮਾਂ (Cooling Cycle Timing):

  - ਡਾ. ਫਲੇਮਨਬੌਮ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਤੱਕ) ਇਹ ਚੱਕਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

  - ਵੈਟਿੰਗ ਫੇਜ਼ (ਗਿੱਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ): 30 ਸਕਿੰਟ ਤੋਂ 1 ਮਿੰਟ ਤੱਕ, ਗਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿੱਲਾ ਕਰਨ ਲਈ।

  - ਡਰਾਇੰਗ ਫੇਜ਼ (ਸੁਕਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ): 4 ਤੋਂ 6 ਮਿੰਟ ਤੱਕ, ਪੱਖਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਗਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ।

  - ਇਹ ਚੱਕਰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 6-8 ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਜਿੱਥੇ ਗਾਵਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ) ਅਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਾਲੀ ਖੁਰਲ਼ੀ ‘ਤੇ।

ਪੱਖਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ:

• ਕਿਸਮ: ਉਦਯੋਗਿਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਖੇ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਕਸ ਫੈਨ ਜਾਂ ਬਾਸਕਟ ਫੈਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜੋ ਕਿ ਉੱਚ ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ (High Airflow - CFM: ਕਿਊਬਿਕ ਫੀਟ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ) ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ। 36 ਇੰਚ ਤੋਂ 48 ਇੰਚ ਦੇ ਪੱਖੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

• ਪਲੇਸਮੈਂਟ: ਪੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ 8-10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਵਾ ਸਿੱਧੀ ਗਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਵੇ। ਪੱਖਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਅਜਿਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਵਾ ਦਾ ਕੋਈ ਖਾਲੀ ਸਥਾਨ ਨਾ ਰਹੇ।

• ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ: ਪੱਖਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10-15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਹੋ ਸਕੇ।

ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ:

ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਨੋਜ਼ਲ ਬੰਦ ਨਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਖਪਤ ਪ੍ਰਤੀ ਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ 20-30 ਲੀਟਰ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕੂਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰਣਨੀਤਕ ਸਥਾਨ (Strategic Placement):

 • ਪਾਰਲਰ ਦਾ ਉਡੀਕ ਖੇਤਰ (Holding Pen): ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗਾਵਾਂ ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਦਾ ਤਣਾਅ ਹੋਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੀਬਰ ਕੂਲਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

 • ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਾਲੀ ਖੁਰਲ਼ੀ (Feed Line): ਜਦੋਂ ਗਾਵਾਂ ਚਾਰਾ ਖਾ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ ਵੱਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਚਾਰੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੂਲਿੰਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਦੀ ਖਪਤ ਵਧਦੀ ਹੈ।

 • ਮੁਕਤ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਵਾੜੇ (Free Stall Barns): ਜੇਕਰ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਲ ਸਿਸਟਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੱਖੇ ਅਤੇ ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ ਸਟਾਲਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਵੀ ਲਗਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਗਾਵਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਰਾਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਲਾਭ:

• ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਵਾਧਾ: ਡਾ. ਫਲੇਮਨਬੌਮ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਤੀਬਰ ਕੂਲਿੰਗ ਵਾਲੇ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ 8-10 ਲੀਟਰ ਤੱਕ ਦੁੱਧ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਗਾਂ ਲਗਭਗ 1,200 ਲੀਟਰ ਦੁੱਧ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਹੈ।

•  ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ:

  - ਹੀਟ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

  - ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਦਰ ਵਿੱਚ 10-20% ਤੱਕ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। 

 - ਭਰੂਣ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਾਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।

• ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ:

  - ਗਰਮੀ ਦੇ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਗਾਵਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸਰਗਰਮ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

  - ਲੰਗੜਾਪਣ (Lameness) ਅਤੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੰਡੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੜ੍ਹਨਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।

  - ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਾਸਟਾਈਟਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

  - ਚਾਰੇ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਵਰਤੋਂ: ਜਦੋਂ ਗਾਵਾਂ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਾਰੇ ਦਾ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੇਵਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਲ:

• ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਿਵੇਸ਼: ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ ਅਤੇ ਪੱਖੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖਰਚਾ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

• ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ: ਵੱਡੇ ਫਾਰਮਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਪਲਾਈ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

• ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ: ਪੱਖਿਆਂ ਦੇ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਬਿੱਲ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੋਲਰ ਪੈਨਲ ਵਰਗੇ ਵਿਕਲਪਕ ਊਰਜਾ ਸਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

• ਰੱਖ-ਰਖਾਅ: ਨੋਜ਼ਲ ਦੀ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਪੱਖਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

• ਪਾਣੀ ਦਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ: ਸਪ੍ਰਿੰਕਲਰ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਡਰੇਨੇਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਖੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਆਰਥਿਕ ਤਰਕ:

ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਡੇਅਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਫਲੇਮਨਬੌਮ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਤੀਬਰ ਕੂਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਇਸ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫੇ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਗਾਂ ਤੋਂ ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤਨ 1200 ਲੀਟਰ ਦੁੱਧ ਵੱਧ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਖਰਚੇ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।

ਵੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ 

ਪਾਣੀ ਦਾ ਡਿੱਗਦਾ ਪੱਧਰ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ: ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਪਨੂੰ

ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ

ਡੇਅਰੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ