ਸਮਝ ਅਤੇ ਬਚਾਅ 

ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਬਰੂਸਲੋਸਿਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ "ਸੂਏ ਦਾ ਗਿਰ ਜਾਣਾ" ਜਾਂ "ਬਿਨਾਂ ਵਕਤ ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਸੁੱਟਣਾ" ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਘਾਤਕ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦੇ ਉਪਾਅ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਬਰੂਸਲੋਸਿਸ ਕੀ ਹੈ?

ਬਰੂਸਲੋਸਿਸ ਇੱਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਛੂਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਬਰੂਸੇਲਾ ਐਬੋਰਟਸ (Brucella abortus) ਨਾਮਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਵਾਂ, ਮੱਝਾਂ, ਭੇਡਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਰਾਂ ਵਰਗੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਬਹੁਤ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ ਇਸ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨਾਲ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਵਨ ਭਰ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਉਹ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਾ ਦਿਖਾਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਬਾਕੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਦੀ ਹੈ?

ਬਰੂਸਲੋਸਿਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫੈਲਦੀ ਹੈ:

 • ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ: ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਸੁੱਟਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਰਭਪਾਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਭਰੂਣ, ਗਰਭਪਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਪਾਣੀ (ਕਿੱਚੜ), ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦਾ ਸਵਾਬ, ਜੇਰ (ਪਲੇਸੈਂਟਾ) ਅਤੇ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰੂਸੇਲਾ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

   - ਸਿਹਤਮੰਦ ਪਸ਼ੂ ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੂਸ਼ਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ (ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਜੇਰ ਨੂੰ ਚੱਟਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇਸ ਉੱਪਰ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚਾਰਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ), ਤਾਂ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

   - ਦੂਸ਼ਿਤ ਚਾਰਾ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਚਾਰੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵੀ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।

 • ਦੁੱਧ ਰਾਹੀਂ: ਸੰਕਰਮਿਤ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਜਦੋਂ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

 • ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ: ਬਿਮਾਰ ਸਾਨ੍ਹ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

 • ਖਰੀਦ-ਵੇਚ: ਬਿਮਾਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂਚ ਕੀਤੇ ਖਰੀਦਣਾ-ਵੇਚਣਾ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਾਰਮ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਫਾਰਮ ਤੱਕ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ।

ਕਿਹੜੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ 6 ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਦਾ ਗਾਵਾਂ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਣ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮਰ ਦੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਬਰੂਸਲੋਸਿਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ:

ਬਰੂਸਲੋਸਿਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:

 • ਗਰਭਪਾਤ: ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਗਾਵਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰਭ ਕਾਲ ਦੇ ਆਖਰੀ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ (7ਵੇਂ ਤੋਂ 9ਵੇਂ ਮਹੀਨੇ) ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਸੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰਭਪਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਰ (ਪਲੇਸੈਂਟਾ) ਅਕਸਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਪਲੇਸੈਂਟਾ ਦਾ ਨਾ ਡਿੱਗਣਾ)।

 • ਜੇਰ ਦਾ ਨਾ ਡਿੱਗਣਾ: ਗਰਭਪਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਆਮ ਸੂਏ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਮੈਟਰਾਈਟਿਸ) ਅਤੇ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 • ਬਾਂਝਪਨ: ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਗਾਵਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂ ਬਾਂਝ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਾਰਮਰ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 • ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕਮੀ: ਸੰਕਰਮਿਤ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।

 • ਨਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਛਣ: ਨਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਡਕੋਸ਼ਾਂ (testicles) ਦੀ ਸੋਜ (orchitis) ਜਾਂ ਗਠੀਆ (arthritis) ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

 • ਆਮ ਸਿਹਤ: ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਪਸ਼ੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਨਸਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸਰ (Zoonotic Disease):

ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ "ਮਾਲਟਾ ਫੀਵਰ" ਜਾਂ "ਅਨਡੂਲੈਂਟ ਫੀਵਰ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ:

 • ਦੂਸ਼ਿਤ ਦੁੱਧ ਪੀਣਾ: ਬਿਨਾਂ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂ ਪਾਸਚਰਾਈਜ਼ ਨਾ ਕੀਤਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਨਾਲ।

 • ਸੰਕਰਮਿਤ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ: ਜੇਰ, ਗਰਭਪਾਤ ਕੀਤੇ ਭਰੂਣ, ਜਾਂ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਹੱਥ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਸ਼ੂ ਚਿਕਿਤਸਕਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ)।

 • ਬਿਮਾਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਨਾਲ (ਜੇਕਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਪਕਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ)।

ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ, ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਪੂਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ:

ਬਰੂਸਲੋਸਿਸ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਲਾਜ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਮਿਤ ਪਸ਼ੂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰੋਕਥਾਮ ਹੀ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਹੱਲ ਹੈ।

ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਅ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ:

ਇਹਨਾਂ ਉਪਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂਧਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਆਪਣੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਉਪਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ-ਪਰੋਖੇ ਨਾ ਕਰੋ:

 • ਟੀਕਾਕਰਨ - ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ:

   - ਸਿਰਫ਼ ਮਾਦਾ ਵੱਛੀਆਂ ਦਾ ਟੀਕਾਕਰਨ: ਬਰੂਸਲੋਸਿਸ ਦਾ ਟੀਕਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਦਾ ਵੱਛੀਆਂ (Heifers) ਨੂੰ 4 ਤੋਂ 8 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਟੀਕੇ ਨੂੰ "ਸਟ੍ਰੇਨ 19 (Strain 19)" ਜਾਂ "RB-51" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟੀਕਾ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

   - ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂ ਚਿਕਿਤਸਕ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਟੀਕਾਕਰਨ ਕਰਵਾਓ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਇਹ ਟੀਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸੰਕਰਮਿਤ ਜਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ।

 • ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਵੱਖ ਕਰਨਾ:

   - ਨਵੇਂ ਖਰੀਦੇ ਗਏ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰੂਸਲੋਸਿਸ ਦੀ ਜਾਂਚ (Blood Test) ਕਰਵਾਓ। ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਨੈਗੇਟਿਵ ਆਉਣ 'ਤੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।

   - ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਸੇ ਪਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਪਸ਼ੂ ਚਿਕਿਤਸਕ ਤੋਂ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ। ਜੇਕਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਕਰਮਿਤ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿਓ ਅਤੇ ਵੇਚ ਦਿਓ ਜਾਂ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰ ਦਿਓ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੀਵਨ ਭਰ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਰਹੇਗਾ।

 • ਸਾਫ਼-ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ:

   - ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਗਾਂ ਗਰਭ ਸੁੱਟਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਬੱਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਕੀਟਾਣੂਨਾਸ਼ਕ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ। ਗਰਭਪਾਤ ਕੀਤੇ ਭਰੂਣ, ਜੇਰ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਪਟਾਓ (ਡੂੰਘੇ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਦਬਾ ਕੇ ਉੱਪਰ ਚੂਨਾ ਪਾ ਦਿਓ)।

   - ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਵਾੜੇ, ਖੁਰਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਿਤ ਸਫਾਈ ਕਰੋ।

   - ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਦਸਤਾਨੇ ਪਾਓ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਵੋ।

   - ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਬਾਲ ਕੇ ਜਾਂ ਪਾਸਚਰਾਈਜ਼ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪੀਓ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਓ।

• ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ:

  - ਜੇਕਰ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੁੱਲ ਦੀ ਬਜਾਏ Artificial Insemination - AI ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਲਾਜ:

ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ। ਬਰੂਸਲੋਸਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਸੰਕਰਮਿਤ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਮੁਕਤ ਕਰ ਸਕੇ। ਬਿਮਾਰ ਪਸ਼ੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਬਿਮਾਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਟਾ

ਬਰੂਸਲੋਸਿਸ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰੋਕਥਾਮ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਟੀਕਾਕਰਨ ਕਰਵਾਓ, ਨਵੇਂ ਪਸ਼ੂ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ, ਅਤੇ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਾਫ਼-ਸਫਾਈ ਤੇ ਜੈਵਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣ ਕਰੋ। ਇਹਨਾਂ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂਧਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਰੂਸਲੋਸਿਸ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਡੇਅਰੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ 

ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ

ਤਪਦੀਆਂ ਲੋਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਤੀ ਸਲਾਹਾਂ 

ਪਾਣੀ ਦਾ ਡਿੱਗਦਾ ਪੱਧਰ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ: ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਪਨੂੰ