ਡੇਅਰੀ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਸੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ 

ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹੋਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਅਤੇ ਦਾਣੇ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਖਣਿਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਸੋਡੀਅਮ (Sodium - Na) ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ (Potassium - K) ਉਹ ਦੋ ਅਹਿਮ ਖਣਿਜ ਹਨ ਜੋ ਗਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲਈ ਅਨਿਵਾਰੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਸੰਤੁਲਨ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣੀਏ।

ਸੋਡੀਅਮ (Sodium - Na)

ਸੋਡੀਅਮ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੂਣ (Sodium Chloride - NaCl) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡੇਅਰੀ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਖਣਿਜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਏ ਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਕਸਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

ਇਹ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ:

 • ਸਰੀਰਕ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ: ਸੋਡੀਅਮ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਦਾ ਤਣਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਹੀ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੋਡੀਅਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

 • ਨਸਾਂ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ: ਇਹ ਨਸਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੁੰਗੜਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

 • ਪਾਚਨ ਅਤੇ ਲਾਰ: ਗਾਂ ਦੇ ਰੂਮਨ (ਪੇਟ) ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਲਾਰ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਲਾਰ ਵਿੱਚ ਸੋਡੀਅਮ ਬਾਈਕਾਰਬੋਨੇਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੂਮਨ ਦੇ pH ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਜਾਂ ਐਸਿਡੋਸਿਸ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।

 • ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖਪਤ: ਲੂਣ ਖੁਰਾਕ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੁਆਦਲਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਪਿਆਸ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੁੱਧ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

• ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ: ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸੋਡੀਅਮ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ:

ਡੇਅਰੀ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਸੋਡੀਅਮ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਮੌਸਮ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ:

 • ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ: ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਸੁੱਕੇ ਪਦਾਰਥ (Dry Matter - DM) ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 0.18% ਤੋਂ 0.25% ਸੋਡੀਅਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਲੋੜ 0.30% ਤੱਕ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

 • ਡ੍ਰਾਈ ਗਾਵਾਂ: ਡ੍ਰਾਈ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਲੋੜ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 0.10% ਤੋਂ 0.15% ਸੋਡੀਅਮ।

ਸੋਡੀਅਮ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਲੱਛਣ:

 • ਖੁਰਾਕ ਘੱਟ ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਭੁੱਖ ਦਾ ਘਟਣਾ।

 • ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਸੁਸਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

 • ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਘਟਣਾ।

 • ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਮਿੱਟੀ, ਕੰਧਾਂ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਚੱਟਣਾ ਇੱਕ ਆਮ ਲੱਛਣ ਹੈ।

 • ਗੰਭੀਰ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਕੰਬਣੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸੋਡੀਅਮ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਕਰੀਏ?

ਸੋਡੀਅਮ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

 • ਲੂਣ ਦੇ ਬਲਾਕਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ: ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੂਣ ਦੇ ਬਲਾਕਾਂ (salt blocks) ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਲੂਣ ਚੱਟ ਸਕਣ।

 • TMR ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ: ਜੇਕਰ TMR ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੁਰਾਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਲੂਣ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ TMR ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁੱਲ ਸੁੱਕੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ 0.25% ਤੋਂ 0.5% ਤੱਕ।

 • ਸੰਤੁਲਿਤ ਖਣਿਜ ਮਿਸ਼ਰਣ: ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖਣਿਜ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੋਡੀਅਮ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।

 • ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ: ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਜ਼ੇ, ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰੱਖੋ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ (Potassium - K)

ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਣਿਜ ਹੈ ਜੋ ਗਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਈ ਪਾਚਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਹਰਾ ਚਾਰਾ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਰਸੀਮ, ਲੂਸਣ, ਮੱਕੀ ਦਾ ਚਾਰਾ) ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਡੇਅਰੀ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦਾ ਪੱਧਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਉੱਚਾ' ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਵੀਨਤਮ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ। 

ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ:

 • ਸੈੱਲਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਊਰਜਾ: ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੁੱਖ ਆਇਨ ਹੈ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।

 • ਐਸਿਡ-ਬੇਸ ਸੰਤੁਲਨ: ਸੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਕਲੋਰਾਈਡ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਸਰੀਰ ਦੇ ਐਸਿਡ-ਬੇਸ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

 • ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ: ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੁੱਧ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।

 • ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਨਸਾਂ: ਇਹ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੁੰਗੜਨ (ਦਿਲ ਸਮੇਤ) ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

 • ਗਰਮੀ ਦਾ ਤਣਾਅ: ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂ ਪਸੀਨੇ ਰਾਹੀਂ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਗੁਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਗਰਮੀ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੌਰਾਨ ਇਸਦੀ ਲੋੜ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ:

ਡੇਅਰੀ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਮੌਸਮ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ:

 • ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ: ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਸੁੱਕੇ ਪਦਾਰਤ (Dry Matter - DM) ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ 1.0% ਤੋਂ 1.2% ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਲੋੜ 1.5% ਤੱਕ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

 • ਡ੍ਰਾਈ ਗਾਵਾਂ: ਡ੍ਰਾਈ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 0.6% ਤੋਂ 0.8%। ਸੂਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ 2-3 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੁੱਧ ਬੁਖਾਰ (Milk Fever) ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ 1.0% ਤੋਂ ਘੱਟ (ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 0.8% ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ) ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਲੱਛਣ:

ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸਦੀ ਗੰਭੀਰ ਕਮੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਜੇਕਰ ਕਮੀ ਹੋ ਜਾਵੇ (ਜੋ ਕਿ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਾਲੇ ਚਾਰੇ ਜਾਂ ਖਰਾਬ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ), ਤਾਂ:

 • ਦੁੱਧ ਦਾ ਘੱਟ ਜਾਣਾ: ਦੁੱਧ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਉਣਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਹੈ।

 • ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਲੱਗਣਾ: ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਰਾ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

 • ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ: ਪਸ਼ੂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਚੱਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੜਵੱਲ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।

 • ਸੁਸਤੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ: ਪਸ਼ੂ ਸੁਸਤ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦੀ ਕਮੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

 • ਹਜ਼ਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ: ਪੇਟ ਫੁੱਲਣਾ ਅਤੇ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

 • ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ: ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦਿਲ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਿੱਚ ਅਨਿਯਮਿਤਤਾ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਕਰੀਏ?

ਜੇਕਰ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ (ਪਸ਼ੂ ਪੋਸ਼ਣ ਮਾਹਿਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ):

 • ਚਾਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ: ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਚਾਰੇ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਜ਼ਾ ਬਰਸੀਮ, ਜਵੀ, ਲੂਸਣ ਜਾਂ ਮੱਕੀ ਦਾ ਚਾਰਾ) ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਾਓ।

 • ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਪੂਰਕ (Potassium Supplements): ਖਾਸ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ (ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਦਾ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਲਈ, ਜਾਂ ਜੇ ਖੁਰਾਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ), ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਕਲੋਰਾਈਡ (Potassium Chloride) ਵਰਗੇ ਪੂਰਕ, ਪਸ਼ੂ ਪੋਸ਼ਣ ਮਾਹਿਰ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ, ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

 • ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜਾਂਚ: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ ਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾ ਕੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਚਾਰੇ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕੇ।

ਸੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦਾ ਆਪਸੀ ਸੰਤੁਲਨ

ਸੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੋਵੇਂ ਹੀ "ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟਸ" ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਰਲ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

  • ਚਾਰੇ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਰੇ ਚਾਰੇ (ਜਿਵੇਂ ਬਰਸੀਮ) ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਸੁੱਕੇ ਚਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੂੜੀ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਚਾਰੇ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

  • DCAD: DCAD, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗੱਭਣ ਅਤੇ ਸੂਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਸੂਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ (1.0% ਤੋਂ ਵੱਧ, ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 0.8% ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ) ਮਿਲਕ ਫੀਵਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੈਟਾਬੌਲਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। DCAD ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਲਾਮਬੰਦੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਇਸ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ 0.8% ਤੋਂ ਘੱਟ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

 • ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧ: ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਸੋਖਣ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਘਾਹ ਟੈਟਾਨੀ (Grass Tetany) ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਿੱਟਾ

ਸੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਣਿਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਕਮੀ ਜਾਂ ਅਸੰਤੁਲਨ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੁਰਾਕ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਮਾਤਰਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਯੋਗ ਪਸ਼ੂ ਪੋਸ਼ਣ ਮਾਹਿਰ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ, ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੀ ਪੂਰਕਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਵੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ 

ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ

ਤਪਦੀਆਂ ਲੋਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਤੀ ਸਲਾਹਾਂ 

ਪਾਣੀ ਦਾ ਡਿੱਗਦਾ ਪੱਧਰ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ: ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਪਨੂੰ